وضعیت سلامت دهان و دندان مردم در انتظار تصمیم وزارت بهداشت

به گزارش خبرنگار خبرگزاری مهر، سلامت دهان و دندان یکی از مهم ترین حلقه های مغفول مانده در نظام سلامت کشور است؛ حوزه ای که سال هاست مردم هزینه نبود یک سیاست گذاری صحیح را می پردازند. نارضایتی از هزینه های سنگین درمان های دندانپزشکی، دشواری دسترسی به خدمات اولیه و تفاوت چشمگیر میان مناطق برخوردار و محروم، تنها نشانه هایی از یک مسئله عمیق هستند: نبود یک نظام ارائه خدمات پایه سلامت دهان که بتواند در کنار مردم و در نزدیک ترین سطح به محل زندگی آنان حضور داشته باشد.

بخش قابل توجهی از مشکلات امروز سلامت دهان، حاصل فقدان یک لایه مهم در نظام ارائه خدمت است؛ لایه ای که در بسیاری از کشورهای دنیا تحت عنوان نیروهای میانی سلامت دهان، بخش مهمی از خدمات پایه و پیشگیرانه را بر عهده دارند. نیروهای حدواسط با غربالگری، آموزش و مراقبت های اولیه، مانع از رسیدن بیمارهای دهان و دندان به مراحل پیچیده و پرهزینه هستند.

بهداشتکاران دهان و دندان در ایران؛ قانون فراموش شده

در ایران نیز قانون گذار در ابتدای دهه 60 « تربیت بهداشت کار دهان و دندان بمنظور گسترش خدمات درمانی و بهداشتی در روستا»، این نیاز را به درستی تشخیص داده بود. بر اساس این قانون مصوب در 23 فروردین 1360، وزارت بهداشت مکلف شد به منظور گسترش خدمات بهداشتی و درمانی در روستاها و مناطق محروم، نسبت به پذیرش و تربیت بهداشتکاران دهان و دندان اقدام کند. فلسفه تصویب این قانون، ایجاد نیرویی در خط مقدم نظام سلامت برای ارائه خدمات پایه درمانی و همچنین خدمات پیشگیرانه به منظور افزایش دسترسی عادلانه مردم به خدمات بهداشتی و ارتقا سلامت دهان و دندان مردم بوده است.

با وجود این پیش بینی قانونی، اجرای کامل آن در طول بیش از سه دهه محقق نشد و امروز یکی از پیامدهای این تأخیر تاریخی را می توان در وضعیت دسترسی به خدمات اولیه و سطح سلامت دهان و دندان مردم مشاهده کرد. شبکه بهداشت کشور که در بسیاری از حوزه های سلامت توانسته است نقش مهمی در پیشگیری و مراقبت ایفا کند، در حوزه سلامت دهان همچنان با کمبود نیروی مشخص برای ارائه خدمات پایه مواجه است.

شبکه های بهداشت؛ نیازمند نیرو برای بازآفرینی نقش خود

نبود نیروهای حدواسط در ساختار شبکه بهداشت، باعث شده است بسیاری از مردم زمانی با نظام دندانپزشکی مواجه شوند که بیماری از مرحله پیشگیری عبور کرده و نیازمند درمان های پرهزینه شده است. در حالی که بسیاری از پوسیدگی ها و بیماری های دهان و دندان، با مداخلات ساده، آموزش مستمر و غربالگری به موقع قابل کنترل هستند.

عدالت در سلامت تنها به معنای افزایش تعداد مراکز درمانی نیست؛ بلکه به معنای طراحی الگویی است که هر فرد، فارغ از محل زندگی و توان مالی، بتواند حداقل خدمات ضروری سلامت را دریافت کند. در این میان، سلامت دهان سال ها از این نگاه عدالت محور فاصله داشته است.

اجرای قانون تربیت بهداشتکاران دهان و دندان می تواند گامی برای اصلاح این خلأ تاریخی باشد؛ البته مشروط بر اینکه این اقدام با برنامه ریزی دقیق آموزشی، تعریف روشن حدود صلاحیت حرفه ای، نظارت علمی و استقرار صحیح در شبکه بهداشت همراه شود. هدف از ایجاد نیروی حد واسط، جایگزینی دندانپزشک نیست، بلکه تکمیل تیم سلامت دهان و استفاده درست تر از ظرفیت های موجود نظام سلامت است.

وزارت بهداشت ورق را بر می گرداند؟

وزیر بهداشت بر اجرای این مسیر و آغاز اقدامات مربوط به تربیت این نیروها در سالیان جاری تأکید کرده است. این وعده می تواند فرصتی برای بازگشت یک سیاست معطل مانده به مسیر اجرا باشد؛ اما اهمیت آن زمانی آشکار خواهد شد که از سطح وعده عبور کرده و به برنامه عملیاتی، پذیرش دانشجو، ایجاد زیرساخت آموزشی و حضور این نیروها در مناطق مورد نیاز منتهی شود.

مردم سال هاست نبود خدمات پایه سلامت دهان را تجربه کرده اند. جبران این فاصله، نیازمند تصمیمی است که بیش از هر چیز، عدالت سلامت را در مرکز توجه قرار دهد. اجرای قانونی که 33 سال بر زمین مانده، می تواند آغاز مسیری باشد برای اینکه سلامت دهان از یک خدمت پرهزینه و دیرهنگام، به بخشی واقعی از نظام مراقبت های اولیه سلامت تبدیل شود.